Η αξία της φιλίας στην αρχαία Ελλάδα

501

Ο Αίσωπος έλεγε : «Φίλους κτίζε και μη χρήματα» 

 Η αξία της φιλίας στην αρχαία Ελλάδα ήταν καθιερωμένη κοινωνικά στη ζωή των Ελλήνων.

Το εκπαιδευτικό τους σύστημα ήταν τέτοιο, που κάθε νέος δημιουργούσε στενή φιλία με τον μεγαλύτερό του για να μάθει γράμματα σωστά. Είχαν μεγάλο πάθος στη ψυχική φιλία που την συνέχιζαν σε όλη τη ζωή τους. Η ξακουστή «Θηβαία μαχητική φάλαγγα» αποτελούνταν αποκλειστικά από ζευγάρια φίλων που παρέλαυναν μαχόμενοι δίπλα δίπλα στους πολέμους για να αντλούν κουράγιο αναμεταξύ τους.

«Φίλος» στα αρχαία ελληνικά είναι ο αγαπημένος, αυτός δηλαδή που βρίσκεται πολύ κοντά στην ψυχή μας.
φίλος= αγαπητός, αγαπημένος

Η φιλότης =φιλία, αγάπη, στοργή

ΕΝΟΤΗΤΑ 10

Ο Σωκράτης για τη φιλία
Ο Ξενοφώντας στο κείμενο αυτό παρουσιάζει το Σωκράτη να εκθέτει τις απόψεις του για τη φιλία: α) το πιο σημαντικό απόκτημα για τον άνθρωπο είναι ο ειλικρινής και ο καλός φίλος β) οι περισσότεροι άνθρωποι όμως ενδιαφέρονται περισσότερο για απόκτηση περιουσιακών στοιχείων, παρά για την απόκτηση φίλων γ) ο φίλος είναι ανώτερος και πιο χρήσιμος σε όλα δ) ο φίλος ενισχύει το φίλο του σε ό,τι έχει ανάγκη ε) ο φίλος του συμπαραστέκεται, όταν κάποιος φόβος του προκαλεί στενοχώρια ή ανάγκη στ) όταν οι φίλοι του ευτυχούν αισθάνεται ικανοποιημένος και καταβάλλει ιδιαίτερες προσπάθειες για να τους στηρίζει ιζ) κάποιοι δεν ενδιαφέρονται για το φίλο που προσφέρει κάθε είδους αγαθό, αλλά για την περιποίηση των καρποφόρων δένδρων

 ΕΝΟΤΗΤΑ 13

ΔΑΜΩΝ ΚΑΙ ΦΙΝΤΙΑΣ
Ο Δάμων ήταν Πυθαγόρειος φιλόσοφος, ο οποίος έζησε και έδρασε στις Συρακούσες της Σικελίας. Έζησε κατά τα μέσα του 4ου αιώνα π. Χ., όταν τύραννος των Συρακουσών υπήρξε ο Διονύσιος ο νεότερος. Ο τελευταίος θεώρησε τον Φιντία, τον καλύτερο φίλο του Δάμωνα, ύποπτο συνομωσίας εναντίον του και τον καταδίκασε σε θάνατο.

* Ο Φιντίας παρακάλεσε πριν την εκτέλεση της ποινής να επισκεφτεί την οικογένειά του για να διεκπεραιώσει τις οικογενειακές του υποχρεώσεις. Ο τύραννος Διονύσιος δίσταζε να του επιτρέψει να φύγει. Τότε έδωσε τη λύση ο Δάμων, ο οποίος μπήκε ως εγγυητής και προθυμοποιήθηκε να πάρει την θέση του φίλου του, έως ότου να επιστρέψει εκείνος? 

* Η λύση αυτή έγινε αποδεκτή και έτσι ο Δάμων έμεινε να περιμένει εκεί μέχρι να γυρίσει ο Φιντίας. Όμως ο Φιντίας άργησε να επιστρέψει. Ενώ όλα ήταν έτοιμα για να του κόψουν το κεφάλι, έφτασε ο Φιντίας και μόλις που πρόλαβε να γλυτώσει την άδικη εκτέλεση του φίλου του. 

*  Εκείνη την στιγμή ο τύραννος Διονύσιος συγκινήθηκε από την πραγματική αγάπη και φιλία των δύο αντρών και αποφάσισε να χαρίσει την ζωή και στους δύο, αφού τους παρακάλεσε να προσληφθεί και ο ίδιος ως τρίτος στην φιλία τους. Έτσι σώθηκε και ο Δάμων και ο Φιντίας. Από τότε η φιλία τους έχει μείνει ένα αξεπέραστο πρότυπο αληθινών συναισθημάτων. 

 ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑΣ ΚΑΙ ΠΕΛΟΠΙΔΑΣ
Ο Επαμεινώνδας ήταν μέλος της αριστοκρατίας της Θήβας. O Πελοπίδας ήταν ένα δοξασμένο αρχοντόπουλο της Θήβας που πολεμούσε στο πλευρό του αδελφικού του φίλου Επαμεινώνδα.  Στη μάχη της Μαντινείας συνέβη ένα σημαντικό γεγονός για τη ζωή του Επαμεινώνδα. Έσωσε τη ζωή του Πελοπίδα. Ο Πελοπίδας, μετά από 7 χτυπήματα, έπεσε κοντά σε ένα πλήθος από δικούς του και εχθρούς .Αλλά ο Επαμεινώνδας, παρόλο που τον θεώρησε νεκρό, στάθηκε μπροστά για να υπερασπιστεί το σώμα με τα χέρια του, μόνος εναντίον πολλών, προτιμώντας να πεθάνει παρά να αφήσει τον Πελοπίδα να βρίσκεται πεσμένος εκεί. Και τώρα, ο Επαμεινώνδας βρισκόταν σε άθλια κατάσταση, καθώς είχε δεχθεί χτύπημα από δόρυ στο στήθος. Προς καλή του τύχη, ο Αγησίπολις, βασιλιάς των Σπαρτιατών, έσπευσε σε βοήθεια, και έσωσε και τον Πελοπίδα και τον Επαμεινώνδα.

*  Ο Πλούταρχος θεωρεί πως αυτό το περιστατικό έκανε τη φιλία τους πιο δυνατή, καθώς ο Πελοπίδας θα ήταν βοηθός του Επαμεινώνδα για τα επόμενα 20 χρόνια.

Αριστοτέλης

Ο Αριστοτέλης έβλεπε τη φιλία ως μία από τις πραγματικές χαρές της ζωής και θεωρούσε πως για να ζήσει κάποιος μια ευτυχισμένη ζωή, χρειάζεται μια πραγματική φιλία. Με δικά του λόγια:

«Η φιλία είναι ένα είδος αρετής ή τουλάχιστον συνυφασμένη με την αρετή. Εκτός όμως απ΄ αυτό, η φιλία είναι και πράγμα πάρα πολύ αναγκαίο στη ζωή του ανθρώπου, γιατί κανείς δεν θα προτιμούσε να ζει χωρίς φίλους, έστω κι αν έχει στην κατοχή του όλα τα άλλα αγαθά. Γι αυτό ακόμα και οι πλούσιοι και εκείνοι που κατέχουν αξιώματα και πολιτική εξουσία, πιστεύουν ότι η παρουσία φίλων είναι πολύ μεγάλη ανάγκη. Εξάλλου οι άνθρωποι στη φτώχεια και στις άλλες δυστυχίες τους, πιστεύουν ότι το μόνο καταφύγιο είναι οι φίλοι. Επιπλέον, οι φίλοι συνδράμουν τους νέους, ώστε να τους αποτρέψουν από τα λάθη, και, προκειμένου, για τους μεγάλους στην ηλικία, τους φροντίζουν και αναπληρώνουν τις δυνάμεις που τους λείπουν. Δύο πηγαίνουν μαζί, διότι και οι δυο είναι πιο ικανοί να κατανοήσουν από κοινού και να ενεργήσουν».

Ο Αριστοτέλης υπογράμμισε δύο συνηθισμένα είδη φιλίας που βασίζονται περισσότερο στη σύμπτωση, παρά στην πρόθεση.

1) Φιλία ωφελιμότητας

Η πρώτη είναι η φιλία που βασίζεται στην ωφελιμότητα. Σε αυτό το είδος φιλίας, τα δύο μέρη δεν τρέφουν αληθινά φιλικά συναισθήματα, αλλά διατηρούν τη σχέση τους γιατί αποκομίζουν οφέλη.

Αυτή η φιλία, δεν είναι μόνιμη. Όταν τελειώνουν τα οφέλη, συνήθως τελειώνει και η φιλία. Ο Αριστοτέλης παρατήρησε πως αυτή η σχέση είναι πιο συνηθισμένα ανάμεσα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

2) Φιλία απόλαυσης

Αντίστοιχα, το δεύτερο είδος συμπτωματικής φιλίας βασίζεται στην απόλαυση. Αυτό, όμως, είναι πιο συνηθισμένο σε νεαρούς ανθρώπους. Είναι το είδος φιλίας που παρατηρείται ανάμεσα σε συμμαθητές, συμφοιτητές και άτομα που ανήκουν στην ίδια αθλητική ομάδα.

Η πηγή της φιλίας είναι πιο συναισθηματική, αλλά ταυτόχρονα, είναι το είδος της φιλίας που συνήθως κρατάει λιγότερο. Μόλις τα ενδιαφέροντα των φίλων πάψουν να είναι κοινά, σταματάει και η απόλαυση και κατά επέκταση, η φιλία. Συνήθως, αυτό συμβαίνει, επειδή μεγαλώνουμε, ωριμάζουμε και αλλάζουμε.

3) Η φιλία της αρετής και του αγαθού

Η τελευταία μορφή φιλίας που κατέγραψε ο Αριστοτέλης είναι η καλύτερη από όλες. Αντί να βασίζεται στο συμφέρον ή στην απόλαυση, το τρίτο είδος φιλίας βασίζεται στην κοινή εκτίμηση των αρετών και των ιδανικών, ανάμεσα στα δύο μέρη. Είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι και οι αξίες, τις οποίες αντιπροσωπεύουν που αποτελούν το κίνητρο διατήρησης των φιλικών δεσμών.

Συνήθως, αυτή η φιλία κρατάει μέχρι τέλους, αλλά για τη δημιουργία της απαιτείται η ύπαρξη ενός βασικού επίπεδου καλοσύνης στο καθένα από τα δύο άτομα. Σαν να μην έφτανε αυτό, απαιτούν χρόνο και εμπιστοσύνη για να σφυρηλατηθούν σωστά.

ΠΗΓΕΣ

·       https://sites.google.com/site/hellasmythology/heroes/orestis

·       Wikipedia

·       Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα

·       Λεξικό Google

·       Quartz, Επιμέλεια Κειμένου: Χρήστος Κανελλόπουλος, Εφημερίδα «Καθημερινή», 07/02/2018